157
عشاير شمالى حجاز
اراضى واقع در شمال مدينه،از مدينه تا بلاد شام گسترده شدهاند.اينها زمينهايى صعب العبورند و كم آب و گياه با ساكنانى اندك.مهمترين عشاير اين حدود اشجع و اسد و غطفان و ثعلبه و عذره است.همه بدوى و رابطۀ مستحكمى با قريش ندارند،بلكه رابطۀ آنها با خيبر و طى است و ميانشان پيمانهايى بسته شده ولى عيينة بن حصن رئيس فزاره به راى خود و بدون نظر ديگران اين پيمان را فسخ كرد.اما معلوم مىشود كه با فرزندان اسد همان رابطه گرم ديرينه را حفظ كرد.
بزرگترين قبيله در شمال مدينه اشجع است.ديار آنان تا اواسط راه تيماء گسترده بود.
بيشتر ساكنان فدك از اشجع بودند و با جهينه در اشحذين و يا مرّه در عيتد و باذبيان در ذبال و يا عبس در حبيب مشترك بودند. 1
در شمال اشجع ديار عذره بود و آن بزرگترين قبايل اين منطقه بود.هم در شمار افراد و هم در مفاخر قبيلگى.از اين قبيله بود زراح بن ربيعه برادر مادرى قصىّ.خاندان بنى عذره نيز در ميان آنها بود.منازلشان به سوى شمال تا حوالى شام گسترده بود.از منازلشان حسمى و تبوك و وادى القرى بود.ياقوت اماكنى را در ديار عذره نام مىبرد،بدون آن كه جاى آنها را مشخص كند.بكرى از سكونى مراحل دو جادۀ بين مدينه و تيماء را ذكر مىكند يكى از آن دو از مدينه به صهباء است سپس به اشحذين آنگاه عين و جباب و تيماء و دومى از مدينه به بيضاء است سپس بطن اضم و عشّ و مطرانين و تيماء و مىگويد منزل سوم در هر دو طريق (عشّ و عين)از آن عذره است. 2
در شمال عذره منازل سعد هذيم است در وادى القرى و حجر و جباب و بلاد بالاى آن.
و در اقصاى شمال،قبايلى از بلّى بودند كه در شعب و بدا مىزيستند كه ميان تيماء و مدينه است.و در مناطق شمال شرقى بنى مرّه بودند و ديار آنها حرّۀ( سنگلاخ)ليلى و عتائد و حجر بود و با غطفان و طواله و ضرغد و ذره و عينود مىزيستند.
اما غطفان؛ديارشان در شمال ارتفاعات نجد است و تا خيبر گسترش دارد.ميان خيبر