137حجاج كه آب از آن برمىداشتند،او را گرامى داشتند.پس از حفر زمزم،ديگر چاههاى مكه از نظر مردم افتادند.در كتابها نيامده است كه از آب چاههاى مكه براى كشاورزى استفاده مىشده است. 1
بركهها
بلاذرى گويد:قريش پيش از آنكه قصى آنها را گرد آورد و پيش از آنكه به مكه درآورد، از حوضها و آبگيريهايى كه روى كوهها پديد آمده بود و از چاهها آب مىنوشيدند.
در كتب نام آن آبگيرها و حوضهاى اطراف مكه نيامده است.ازرقى از حوضهاى زمزم در مسجد الحرام و حوضهاى ابن هشام ياد كرده در آنجا كه مردم به منا مىروند. 2
در مكه چند بركه احداث شده بود،مشهورترين و قديمترين آنها بركۀ قسرى است.
منسوب به سازندۀ آن خالد بن عبد الله قسرى است كه از سوى وليد بن عبد الملك والى مكه بود.و سپس از سوى هشام امارت يافت.آن را بركۀ بردى هم مىگفتند.اين بركه در فم الثّقبه بود. 3نزديك بئر ميمون.اين بركه از سنگهاى منقش و بزرگ ساخته شده بود.آبش از بئر ميمون بود سپس از ثقبه نيز آبى بدان گشوده شد و سد ثقبه بنا گرديد.از اين بركه چشمهاى به سوى مسجد الحرام باز كرده بودند.در اين بركه ماهيهايى هم بود. 4
ازرقى گويد:مأمون،صالح بن عباس را در سال 210 فرمان داد كه پنج بركه در بازار بسازد كه مردم براى آب به زحمت نيفتند و به بركه امّ جعفر نروند.او نيز از بركه امّ جعفر چشمهاى به بركۀ بطحاء آورد.اين بركه نزد شعب ابن يوسف بود و رو به روى خانۀ او.سپس به بركهاى كه نزد كوه صفاست مىرود،سپس به بركهاى نزد حناطين( گندم فروشان)آنگاه به بركهاى در دهانۀ كوچۀ ثنيّه پايينتر از خانۀ اويس.آنگاه به بركهاى نزديك سوق الحطب ( بازار هيزم فروشان)سپس به ماجلين كه در بستان ابن طارق است در پايين مكه جريان