213آفتابى مسجد،قنديلها،خدمتگزاران مسجد و ستونهاى مطاف.
موقعيت و توصيف كلّى مسجد الحرام
جايگاهى است در ميانۀ مكه و شكلى همانند مربع دارد.ضلع شمالى آن كه در برابر حطيم واقع است 164 متر و طول ضلع جنوبى آن كه برابر ضلع شمالى است 166 متر و ضلع شرقى كه در آن باب السلام قرار گرفته 108 متر و طول ضلع غربى آن 109 متر مىباشد.
درون مسجد الحرام داراى سطحى صاف و هموار است و مساحت آن 17902 متر يعنى تقريبا چهار فدان 1و ربع مىباشد.
اما بيرون مسجد الحرام،ميانگين طول آن،حدود 192 متر و عرض آن 132 متر است.
در ميانۀ مسجد الحرام،با كمى تمايل به جنوب،خانۀ خدا يا كعبۀ مكرمه قرار گرفته است.
چهار گوشۀ مسجد الحرام را 3 رواق در بر گرفته كه فاصلۀ ميان هر رواق با ديگرى يك رديف ستون است كه به موازات ديوار مسجد الحرام قرار گرفته و ميان هر دو ستون نيمطاقهايى با بناى استوار و مستحكم ساخته شده كه بر روى هر چهار ستون يك گنبد زيبا و استوارى بنا گرديده است كه مجموع اين گنبدهاى نزديك به هم،سقف رواقهاى ياد شده را تشكيل مىدهد.شماره نيم طاقها در سمت شمال از ديوار شرقى به غربى 42 عدد است كه همگى در يك رديف و در يك ارتفاع بنا شده است.اما نيم طاقهاى عرضى در اين سمت همگى-بجز دو سمت آن-سه تا سه تا قرار گرفتهاند.
تعداد نيم طاقها در طولانىترين سمت جنوبى؛يعنى از ديوار مشرق تا مغرب 40 عدد است كه در برابر هر نيم طاقى طولى سه يا چهار نيمطاقى عرضى در وسط و يك يا دو تا،در دو گوشۀ آن سمت قرار گرفتهاند.اما در سمت مشرق كه برابر با طول صحن مسجد الحرام است،در هر رديف 24 نيم طاقى ساخته شده كه در برابر هر نيم طاق طولى 3 نيم طاقى عرضى قرار دارد،بجز سمت جنوبى آن كه به علّت انحراف ديوار دو تايى