53نماز چنين است؛ زيرا در بسيارى از كشورها، موجب حرج گرديده و احياناً سبب ترك نماز شده است.
دليل بر اينكه مىتوان ميان دو نماز بدون عذر جمع كرد، عملِ رسولاللّٰه صلى الله عليه و آله است كه بارها بدون عذر دونماز را يكجا گزارد، تا كار را بر امّت آسان سازد.
تصوّر نشود كه جمع ميان دو نماز، در ديگر مذاهب اسلامى وجود ندارد، آنان نيز در برخى از موارد ميان دو نماز جمع مىكنند.
پيروان ابوحنيفه در عرفه و مزدلفه ميان دو نماز جمع مىكنند.
شافعى و مالكى و حنبلى در سفر، قائل به جواز جمع هستند و برخى ديگر در مواقع عذر؛ مانند بارندگى، بيمارى و ترس جمع ميان دو نماز را جايز مىدانند و هرگز نمىتوان گفت اين افراد نماز را در غير وقت خود مىخوانند.
تا اينجا موضوع را روشن كرديم و اكنون بهدنبال آن هستيم كه عمل پيامبر را بررسى كنيم.
متجاوز از بيست روايت گواهى مىدهند كه پيامبر بدون كوچكترين عذر، ميان ظهر و عصر و يا مغرب و عشا جمع كرد و همگى در صحاح و سنن وارد شده كه ما