327
متوليان حرم حضرت ابوالفضل
از آغاز سدۀ چهارم هجرى، حاجيان و دربانانى بر مرقد امام حسين عليه السلام و مرقد ابوالفضل عليه السلام گماشته شدند تا حرمت اين دو بارگاه را پاس بدارند وآنجا خدمت گزارند.
معمولاً «سادن» يا همان توليت حرم، از بزرگان خاندانهاى علوى و گاه غير علوى عراق بوده و در بيشتر اوقات يكى از عالمان عهدهدار اين سمت شده است.
توليت از سمتهاى مهمى است كه از روزگار آل بويه تا روزگار صفويان جايگاه درخور توجّهى داشته و در عصر صفويان به طور خاص از رشد و عظمت دو چندانى برخوردار شده است. از سدۀ دهم هجرى قمرى به اين سوى، برخى از خاندانهاى ساكن كربلا فرمانهايى از پادشاه صفوى دارند كه توليت را به آنان واگذاشته است. در دوران سلطۀ امپراتورى عثمانى بر عراق، نامهاى برخى از متولّيان و خدمتگزاران حرم امام حسين عليه السلام و حضرت ابوالفضل در دفتر ويژهاى در اوقاف ثبت شده و آنان به موجب همين فهرست، حقوقى ماهيانه دريافت مىكردهاند. اكنون نيز چنين است و خاندانهايى كه توليت را در اختيار دارند آن را براى فرزندان خود به ارث مىگذارند. البته گاه كه توليت از سادات است وى نقابت و پيشوايى علويان را نيز در اختيار مىگيرد و در نتيجه حكمران كربلا مىشود و گاه تنها توليت را در اختيار دارد و نقابت علويان با كسى ديگر است. تنها در اواخر حكومت صفويه و اوايل دوران سلطۀ عثمانى بر عراق، متولّيانى غير