65بعضى برآناند كه اين جامع در قديمالايام كليساى «آشوريان» بوده است. يك درويش منزوى، در آن مسجد منزلى داشت، «حاجى عثمان» نام، ملاقات كردم.
نقشبندى 1 و پيرمرد بىكمالى بود.
حمامهاى خوب دارد، جميع عملۀ حمام ارمنى است، دلاك، استاد، آب گير، همه را ارمنىها خدمت مىكنند، بلكه اكثر خدامِ بزرگان، در خانههايشان ارمنى است. بازار خوب [و] كاروان سراى خوب دارد، بيرون شهرش كه عبارت از دو سمتش باشد، خيلى صفا دارد، از پشت بدنه كه به آن ارتفاع اتفاق افتاده است، يك پارچه سبز و خرم است الى كنار «شط»، هر چه در صفاى بيرون شهر عرض كنم كم است، مثل «بروجرد» به نظرم آمد، ليكن از «بروجرد» صد چندان قشنگتر است، يخ فراوان ارزان دارد، يخاش مثل يخ معدن است، شربت آلات بسيار عجيب و غريب، قنادها مىسازند، نهايت تازگى دارد، شربت حرير و شربت بنفشه، كه دخلى به ساير شربت بنفشه ندارد، شربت بنفشه در همه جا درست مىكنند، ليكن در اينجا چنان عمل آرند، هركس مىخورد، چندان با آب ليموى شيرازى فرق نمىدهد، اصل صفا و طعمش را، حقير دو روز سعى كردم، همه شربتهايش را ياد گرفتم. و اين شربت دارها، كلاً ارمنى است و در مملكت «روم» خيلى صرف مىشود. شربتآلات «ديار بكر» مثل آب ليموى «فارس» [است]، اين شربتها را بار مىبندند، به شهرها مىبرند، تاجر دارد.
ديار بكر
«ديار بكر» شهرى است معظم و معروف، و مركز ولايت از درجۀ دوم، و واقع در ساحل غربى «رود دجله»، اطراف شهر را يك بدنه خيلى بلند، از سنگهاى مربع تراشيده، كه هفتاد و دو برج دو طبقه دارد، محاط است، پنج دروازۀ بسيار عالى دارد، موسوم به «طاغ قپوسى» در شمال و «سيورك قپوسى» در غرب و «ماردين قپوسى» در جنوب و «صوقپوسى» در شرق و «اُوغروُن قپوسى» در شمال شرقى اين قلعه است. ارك اين