67محيط و هوا، قسمتى از مشكلات است. اگرچه امروز راهها نزديك و مدت مسافرت كوتاه و امنيت بيشتر شده است ولى قوانين و مقرّرات حكومتها مشكلاتى پيش آورده كه در زمان سابق نبود.
شما امروز مىتوانيد به هر جاى دنيا - كه مسافت آن چندين برابر سفر حج است - با خرج كمتر و آسايش بيشتر مسافرت كنيد. چرا چنين است؟ شايد خدا خواسته است كه مشكل باشد و خواست خدا اين است كه آن را از راه خدا و برخلاف ميل و شهوات مردم قرار دهد. اگر آنجا مركز تجارت مالپرستان و تفريح عياشان بود، وسائل و امكانات بهتر و مقررات كمتر مىشد.
دولتهاى مسلمان از مردمى تشكيل شده است كه بيشتر آنها مغز فهم دين ندارند و خيرات و بركات دين را براى تربيت مردم و اجتماع درك نمىكنند. اگر آلت بىارادۀ بيگانگان نباشند، خود باختۀ تشكيلات و رسوم و آداب آنها هستند، تا حدّى هم بىتقصيرند چون دين را در مظهر اجتماعات و حركات عوامانه يا در صورت كسانى مىنگرند كه براى سير كردن شكم و حفظ موقعيت موهوم، در برابر هر مظهر بلاهت و شهوتى كرنش مىنمايند و با هر ظالم و قلدرى مىرساند. اينها در عمل درس بازيگرى با دين و حيات معنوى و مادى مردم را به حكومتها و سياستمدارها مىآموزند، به اين جهت دولتها و سياستمداران تا آنجا به دين همراهند و به آن تظاهر مىنمايند كه سپرى براى حفظ مقام و قدرتشان باشد و هر وقت از اين سپر بىنياز شدند روش خود را تغيير مىدهند و چهرۀ واقعى خود را مىنمايانند، گرچه