179و اطراف آن را عهدهدار شد، وى نُه ذراع ديگر بر گودى آن افزود، و مقدارى نيز از زمين اطراف عمق چاه را كند، تا آن كه در سال 225 بخاطر بارش باران و جارى شدن سيل، آب زمزم افزون شد. 1
سالم بن جراح نيز به روزگار حكومت هارونالرشيد، چند ذراع ديگر زمزم را گود كرد و همين شخص در زمان خلافت مهدى در زمزم كار كرده، بر گودى آن افزود، سپس عمر بن ماهان كه در دورۀ حكومت امين عهدهدار سمت بريد مكّه بود چاه زمزم را زه كشى كرد.
گفتهاند: مردى از اهل طائف به نام محمد بن كثير كه در كف چاه زمزم كار مىكرده، همانجا نماز گزارده است. 2
زمزم در گذر تاريخ
نخستين كس كه زمين و ديوارههاى زمزم را با سنگ مرمر پوشاند، ابوجعفر منصور عباسى است. وى اين كار را در دوران خلافت خويش آغاز و سپس مهدى عباسى آن را به پايان برد.
پس از آن تا دوران حكومت معتصم در سال 220 چاه در فضاى باز بوده، و فقط گنبد كوچكى بر دهانۀ آن قرار داشته است. عمر بن فرج رُخجىٖ كه از نويسندگان و دبيران دربار معتصم بوده، آن را تغيير داد و براى تمام زمزم، سقفى از چوب ساج فراهم كرد كه از درون زراندود بود و بيرون آن را كاشىكارى كرده، در اطراف آن لبۀ كوچكى به صورت كنگره ساخته بودند و از