963
2. كاركرد تاريخى
با توجه به آثار و بناهاى باقى مانده از گذشته، تاريخ و سابقۀ يك قوم به دست مىآيد.
يكى از مهمترين اين آثار، بناهاى تاريخى هستند كه در هر گوشه از اجزاى خود كليدى نهفته دارند، كليدى كه مىتواند گنج پنهان و گمشدۀ تاريخ بشر را بگشايد.
زيارتگاهها با تاريخ و سوابق محلى كه در آن قرار گرفتهاند و يا قومى كه حيات و ثبات خود را مديون آن هستند، عجين شدهاند. اين پيوستگى سبب شده است تا اين اماكن از عناصر مهم تاريخى به شمار روند. غبارى كه در هر گوشه از آنها مىتوان اثرى، هنرى، دستمايهاى و جاى پايى از گذشتهها را يافت. «چگونگى ساخت يك امامزاده و تاريخ ساخته شدن آن و انگيزههايى كه باعث به وجود آمدن آن شده است، روايتها و حكايتهايى كه در مورد آن نقل مىشود، همگى به باز شدن گرههايى كور و نكات مبهم تاريخ كمك مىكنند». 1
كاركردهاى تاريخى زيارتگاهها به دليل ارتباط و تلفيقى كه بين مذهب و فرهنگ يك قوم ايجاد كردهاند، از اهميت ويژهاى برخوردار است. مجموعۀ آرامگاهى گورمير در سمرقند كه مدفن امير تيمور و فرزندانش به همراه استادش ميرسيد بركت است و يا مزار و مسجد بىبى خانم، همسر امير تيمور گوركانى در سمرقند و بناى هارونيه، از جمله آثار تاريخى هستند كه به دليل رعايت آداب زيارت از سوى جمعى مورد مطالعه قرار گرفتهاند.
3. كاركرد هنرى
هنر پديدهاى است كه از ديرباز فكر و انديشۀ انسان را به خود مشغول داشته است.
هنر در جنبههاى مختلف زندگى انسان شكل گرفته است، اما مانند هر پديدۀ ديگرى كه در ارتباط با زندگى انسانى قرار مىگيرد، براى ثبات و دوام خود به تكامل احتياج