847كرامت نفس و تعادل رفتارى آن حاصل مىگردد.
امام رضا عليه السلام دربارۀ اين سفر معنوى مىفرمايد: «
... مع ما فيه من إخراج المال و تعب الأبدان و الاشتغال عن الأهل و الولد... ». 1 در سفر حج بايد حالت انفاق و گذشت از مال را در خود ايجاد كنى، تا در تو زمينۀ زراندوزى و مال پرستى نابود شود و زندگيت بر محور ثروت نچرخد و مال و ثروت خدايت نگردد. و نيز خود را بسازى تا از ناراحتىهاى جسمانى و دورى عزيزان و خاندانت و منع نفس از لذات استقبال كنى.
بايد از گرما و سرما نهراسى و آنچنان سرمست و عاشق باشى و توطين نفس كنى كه با همه مشكلات، راهت را ادامه دهى، آن هم نه يك روز و دو روز كه در هميشۀ زندگى حالت خضوع و حضور در محضر محبوب را دارا باشى و بكوشى كه در اين هجرت و سفر روحانى ريشۀ كبر و غرور را بخشكانى و همواره فروتن باشى.
صاحب المراقبات نيز در باب زيارت و تأثير آن در تعديل رفتار شخص، مىگويد:
«بايستى حجگزار را نشانۀ عبوديت و خشوع و ذلت باشد، چنان كه در اخبار وارد شده است كه يكى از دو كفش خود را به دست گيرد. به هر قدر بتواند در اظهار خشوع و تذلل جديت كند و حال او مانند حال كسى باشد از گناهكاران در روز قيامت در موقعى كه سلطنت الهى ظاهر مىگردد. قرآن كريم به آن اشاره فرموده است: «يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ » 2» .
در عين حال حجگزار بايد از جانب كبريايى او شاكر باشد كه وى را به اين شرافت عظمى مشرّف ساخته و در رديف زايران خود قرار داده است. 3
زاير حج در مراحل گوناگون، اعتدال اخلاقى و غلبه بر نفس را تجربه مىكند. از جمله در احرام كه لباس تقوا و خاكسارى به تن مىكند، شكوه بندگى و رقيت را به عمل مىآورد و تواضع و فروتنى خود را به نمايش مىگذارد.