1138در كتاب مزارهاى شمال تاجيكستان از قول هاشم رضى در مورد ايران باستان مى‌نويسد: «ايرانى‌ها در كنار رودخانه‌ها، درياچه‌ها و چشمه سارها مراسم عبادت و قربانى بجا مى‌آوردند، بدون اين‌كه آلودگى در آب به وجود بيايد... ايرانى‌ها گوشت قربانى را در جاى منزه و پاك فرش مى‌كردند. آن‌گاه كه قربانى را سر بريده فرشى از الياف نرم مى‌سازد و تمام گوشت را به روى آن قرار مى‌دهد و در مدتى كه او قربانى را مرتب مى‌كند، موقعى در كنارش به خواندن سرود و دعا مى‌پردازد». 1 رضى در كتاب تاريخ مطالعات دين‌هاى ايرانى، به اين نكته نيز اشاره كرده است كه ايرانى‌ها قربانى را با كارد نمى‌بريدند، بلكه به سرش مى‌كوبيدند و دليل اين عمل، تقدس زمين و آب در نزد ايرانى‌ها بود و آنها براى جلوگيرى از آلودگى زمين و آب بدين شكل رفتار مى‌كردند. 2
از جمله حاجاتى كه براى برآورده شدنش قربانى نذر مى‌كنند مى‌توان از : شفاى بيماران، فرزند زايى، سالم ماندن دام‌ها، سلامت جستن از بلاياى آسمانى، پر آب شدن نهرها و رودخانه‌ها و رفع خشكسالى، بازگشتن از سفرهاى زيارتى به‌خصوص سفر حج، خريد خانه يا اتومبيل رفع مشكل بيكارى و امثال آنها نام برد. نكتۀ جالب رسمى است كه اغلب در بين تاجيكان متداول است و آن رسم در مورد گوسفندى است كه در روز عيد سعيد قربان به دنيا بيايد. طبق اين رسم مى‌بايست اين گوسفند در عيد قربان سال بعد در يك چنين روزى قربانى شود.
در بيشتر مزارهاى مورد پژوهش بهترين نذر پس از برآورده شدن حاجت، قربانى است كه مى‌توان به نمونه‌هايى از اين سنت حسنه اشاره كرد: آيين قربانى در مزاراتى همچون ميرسيدعلى همدانى، شاه قاسم انوار، محمد بشارا، گورمير وجود دارد، اما بيشتر جنبۀ توزيع در آن‌جا شكل مى‌گيرد. در مزار بى‌بى خانم در سمرقند علاوه بر گوسفند از مرغ هم براى نذر قربانى استفاده مى‌كنند و در مزار خواجه احرار ولى محلى را براى سر بريدن قربانى درنظر گرفته‌اند كه پس از انجام اين سنت آن را بين