1045دكتر ذبيح اللّٰه صفا مى‌نگارد:

از اواسط قرن پنجم شاهد نهضت تازه و پراهميتى در دربار غزنويان مى‌شويم و آن كوشش‌هاى شاعرانى مانند مسعود سعد، ابوالفرج رونى، سنايى، سيد حسن غزنوى و همعصران آنان است كه از آن ميان در شيوۀ سنايى، زهد و وعظ و افكار صوفيانه و زاهدانه، با منطق حكيمانه در آميخت و منظومه‌هاى وى به‌ويژه سير العباد و حديقة الحقيقه داراى ابياتى است كه جز با اطلاع كامل از حكمت و يك دوره علوم مذهبى و معقول قابل حل نيست. ¹

از شعراى شيعى نيمۀ اول قرن ششم هجرى، قوامى رازى، سيد حسن غزنوى، حسن متكلم كاشى و حمزه كوچك نيز به سرايش مواعظ و حكم و مناقب خاندان رسالت شهرت دارند. سيد حسن غزنوى بعد از سال (544ق) از نيشابور به بغداد و از آن‌جا به مكه رفت و سپس به زيارت قبر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله شتافت و اين قصيدۀ زيبا را بگفت: يا رب اين ماييم و اين صدر مصطفاست يا رب اين ماييم و اين فرق عزيز مجتباست

در زمان صفويه از سدۀ دهم هجرى به بعد، سفرنامه نويسى زيارت حج به صورت شعر نيز مرسوم گرديده است؛ مانند فتوح الحرمين تأليف محيى الدين لارى از اديبان و شعراى قرن دهم كه نسخۀ خطى آن وقف كتابخانۀ مركزى آستان قدس رضوى شده است ² و پس از آن سفرنامۀ حج تحفة الحرمين يوسف ناجى (1052- 1124) شاعر برجستۀ ترك كه در شرح سفر طولانى خود از استانبول به حرمين شريفين در سال 1090 سروده است. ³ شرف الدين حسن شفايى (م1037ق) نيز به تقليد از تحفة العراقين خاقانى، مثنوى مطلع الأنوار را ساخته است. ⁴