1033
3. تجلى زيارت در شعر و ادب فارسى
على اكبر نارى ابيانه
چكيده
شعر در سه قرن اول هجرى در خدمت امرا و پادشاهان بود، اما از قرن چهارم با رويكرد به اماكن مقدس، با ستايش كعبه و پيامبر اسلام آغاز مى‌شود، تا اين‌كه در قرن نهم جامى به زيارت عتبات شتافته و اشعار دلنشين و خالصانه سروده است. از قرن دهم با تشكيل اولين حكومت ملى صفويه و رشد و ترويج عقايد شيعى، شاعران بسيارى به مدح و منقبت اهل بيت عليهم السلام ، به‌ويژه مرثيۀ شهيدان كربلا پرداخته و عشق و شيدايى خود را به خاندان رسول اكرم صلى الله عليه و آله و زيارت آن بزرگواران نشان داده و به زيارت مشهد امام رضا عليه السلام اهتمام ويژه‌اى داشته‌اند. از طرفى از قرن دهم به بعد، سفرنامه نويسى منظوم دربارۀ حج و عتبات نيز باب شد. اما امروزه زيارت به معناى اصطلاحى يعنى زيارت حرمين شريفين و حرم معصومان و ديگر اماكن مقدس جايگاه اصلى خود را در شعر و ادب فارسى پيدا كرده و بيش از پيش در حال گسترش مى‌باشد.
كليدواژه‌ها: زيارت، زاير، ادب فارسى، شعر، شاعر.
مقدّمه
سَير و سفر، اغلب مترادف يكديگر و با كلمه‌هايى چون حركت، سياحت و گردش هم‌معنى است. در قرآن كريم به «سير» 20 مرتبه و «سفر» 7 مرتبه در آيات متعدد اشاره شده است «و واژه‌هاى ديگرى را يادآور مى‌شود كه در كليات با سير و سفر تشابه دارند، ولى در مفاهيم، هر يك هدف خاصى را دنبال مى‌كنند». اين واژه‌ها عبارت‌اند