306
حج از ديروز تا امروز
حجت الاسلام و المسلمين فيض قمى، امسال براى چهل‌وپنجمين‌بار به حج مشرف شده است. نخستين سفر وى همراه پدرش، بعد از سال ابوطالب يزدى بوده است; يعنى سالى كه ابوطالب يزدى را (1322 ش.) به اتهام نجس كردن مسجد الحرام در شهر مكه گردن زدند و تا سه - چهار سال حج تعطيل گرديد.
وى از وضعيت مكه و مدينه، مسير سفر و راه‌هاى سخت و طولانى و نيز وضعيت بقيع و مسجدالنبى و كوچه بنى هاشم، خاطرات شيرينى دارد:
«آن سال‌ها شركت‌هاى مسافربرى ترانسپورت و جهان‌سير و غيره، با اتوبوس و از طريق مسير زمينى، زائران را به مكه مى‌آوردند. مديران اين شركتها به پدر من اصرار مى‌كردند كه همراه آنان به سفر حج بيايد. اما پدرم امتناع مى كرد; زيرا نمى‌خواستند با سهم امام به حج بروند. لذا آنان با اصرار از ايشان خواستند تا با هزينه آنان، راهى اين سفر شود. پدرم پذيرفت به شرط اين‌كه من نيز همراه ايشان بروم و اين‌گونه شد كه من براى نخستين بار عازم حج شدم. ابتدا از مرز غرب وارد عراق شديم، عتبات عاليات را زيارت كرديم و سپس به كويت رفتيم. آنجا براى ما ويزاى عربستان صادر كردند و از هر نفر هزار تومان گرفتند. از كويت هم به سمت رياض عازم شديم.
پس از رفع خستگى در رياض، راهى مكه شديم و در ميانۀ راه، در وادى عقيق مُحرم شديم و از آنجا به مكه آمديم. سفر ما دوازده روز طول كشيد. حدود مكه، آن روزها، از مسجدالحرام تا حجون بود، بالاتر از حجون قبرستان و چند خانه پراكنده بود. ماشين هاى زائران ايرانى در كنار همين قبرستان توقف مى‌كردند. براى اجاره مكان زندگى، هتل به معناى امروزى آن نبود.
حمله‌دار يا مدير كاروان خانه‌هاى بسيار قديمى و فرسوده، با پله‌هاى قديمى اجاره مى‌كرد و زوار به صورت گروهى در اين خانه ها زندگى مى‌كردند. كفِ اتاقِ اين خانه‌ها يا ميهمان‌خانه ها هم با حصير فرش شده بود. ما براى اين‌كه كمى راحت تر باشيم، با خودمان پتو مى‌برديم.