71وجود انزوا و ترس و وحشتى كه در طول تاريخ بر اين مردم گذشته است، مسجد نداشتهاند. چرا به روستاهاى متعلق به همين علويان نرفتيد كه همۀ آنها داراى مسجد مىباشند و امروز در بسيارى از آنها مىتوان گفت كه گويا مسابقۀ بناى مسجد برگزار مىشود.
امّا مسألۀ تقميص؛ يعنى جا به جايى روح انسانى، در تفكّر علويان، مسألهاى است جداى از اصل اعتقاد به اصول اسلامى و آن برداشت خاصّ ايشان است در بعد معرفتى، از مسألۀ روح و بدن و تركيب آن دو.
خلاصه آنكه اسلام سنتى و غير سنتى، كه شما در سؤال خود داشتيد، دو اسلام نيست ولى مراتب معرفت و ايمان متفاوت است و به همين مناسبت سلوكها هم متفاوت خواهد بود. ما نبايد گرفتار فتنه باشيم و به عبارت ديگر از آن فتنهها بايد سالم بيرون آييم و به سبب برخى مسائل جانبى نبايد به جان هم بيفتيم.
آيا پيامبر نفرمود: چه بسا روزه دارى كه او از روزه گرفتنش جز تشنگى و گرسنگى بهرهاى نمىبرد و چه بسا نماز گزارى كه از نماز جز خستگى، طرفى نمىبندد؟! معناى اين حديث، آن نيست كه آن روزهدار و اين نمازگزار، تكليف انجام نداده و متخلّف است، مراتب متفاوت است. رسول اكرم آن اندازه به نماز مىايستاد كه پاهايش ورم مىكرد و وقتى همسرش دلسوزانه مىگفت خدا كه تو را بخشيده، چرا اين اندازه خود را به زحمت مىاندازى؟ مىفرمود: آيا بندۀ شاكر و سپاسگزار نباشم؟
و همچنين مولاى ما على عليه السلام فرمود: «عبادت من از روى ترس از عذاب و يا رغبت به ثواب و پاداش نيست، بلكه عشق و پرستش است ...»