77لغزش انداخت؛ «إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعٰانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطٰانُ بِبَعْضِ مٰا كَسَبُوا...» ؛ ولى خدا به مؤمنان رحم كرد و آن‌ها را بخشيد كه خدا آمرزندۀ بردبار است «وَ لَقَدْ عَفَا اللّٰهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ » .

بنابراين، يكى ديگر از شرايط پيروزى در آينده، شست‌وشوى دل از آلودگى گناهان است. مراد از گناهانى كه آن‌ها را به لغزش دچار ساخت، همان دنياپرستى و مال دوستى است؛ زيرا آن‌ها همين كه مقدمات پيروزى را ديدند، تنگه را براى جمع‌آورى غنايم رها كردند و هم‌چنين آن‌هااز قبل نيروى ايمان و اعتقادات خود را دربارۀ اطاعت خدا و رسول تقويت نكرده بودند و اين گناه بزرگى است كه انسان اعتقادات دينى و ايمانى خود را به درستى فرانگيرد و آن‌ها را تحكيم نبخشد.

نكته: «وَ لَقَدْ عَفَا اللّٰهُ عَنْهُمْ » ؛ «همانا خدا از آنان در گذشت.» آن‌ها يقيناً منافقينى نبودند كه بر نفاق خود اصرار داشتند؛ چرا كه چنين نفاقى از شرك علنى هم بزرگ‌تر است. آن‌ها مؤمنانى بودند كه به خدا و رسول ايمان داشتند و طبيعت جنگ اين است كه برخى به طمع غنايم و به خاطر كم‌صبرى دچار تخلفات جنگى بشوند. ¹ البته بايد دانست كه اين گرايش‌ها و ضعف‌ها، كمينگاه‌هاى شيطان است و او از همين‌جا وارد مى‌شود؛ چنان‌كه در آيۀ قبل به آن اشاره شده است؛ «إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطٰانُ بِبَعْضِ مٰا كَسَبُوا» .