184
مشعرالحرام وادى ذكر اللّٰه
«فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ » .
«پس آنگاه كه از عرفات راهى شديد، خدا را در مشعرالحرام ياد كنيد.»
در عرفات چادرهاى زيادى ترتيب داده شده كه زائران در سايۀ آن وقوف مى‌كنند وليكن در صحراى مشعر از چادر خبرى نيست. در اين صحراى وانفسا به فرمودۀ امام سجاد عليه السلام بايد دل خود را با شعار تقوا مزيّن كنى. در مشعر بايد براى ستيز با شيطان‌ها به شعور لازم برسى و به ايمان و سلاح دشمن‌ستيزى مسلّح شوى.
وانفسا و بى‌خانمانى در مشعر !
نكتۀ قابل توجه: در مشعر سخن از ذكرُ اللّٰه است. فرمود: وقتى از عرفات حركت كرديد، خدا را در مشعر الحرام ياد كنيد. نگارنده اين آيه رابارها بررسى و تفسير كرده‌ام، وليكن وقتى خودم شب هنگام وارد مشعر شدم،ديدم كه انسان كه بخواهى نخواهى به ياد خداوند سوق داده مى‌شود. حالات خود در اين سرزمين مقدس را تصوير مى‌كنم تا معلوم گردد، چرا در مشعرالحرام بر ذكر خدا تكيه شده است؟ در سرزمين عرفات هر اندازه كه چشم كار مى‌كند، چادر است كه دشت و كوه را مانند دانه‌هاى برف پوشانده است و زائران سفيدپوش و جمعيت ميليونى در اين چادرها اسكان داده شده‌اند. در سوى ديگر، سرزمين منااست، آن هم محشر ديگرى است از جمعيت و چادرها كه چشم انسان، صحراى وسيعى را در حال موج و حركت مى‌بيند. در اين دو وادى مقدس ميان