142صدقات و كارهاى خير انجام دهند و گاه مىشد كه حاجى پس از نائل شدن به حج نذر را فراموش مىكرد و يا اعمال و انجام مناسك را كه خود عبادت غليظى بود، كافى از وفاى به نذر مىانگاشت؛ لذا در اينجا تأكيد مىكند كه بايد به نذر خود وفا كنيد و به ياد داشته باشيد و قرآن مىگويد:
«أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» ، كه وقتى به كسى قول و وعده مىدهيد، به آن وفادار بمانيد؛ چه به خدا تعهد داده باشيد چه به مردم.
- ذٰلِكَ وَ مَنْ يُعَظِّمْ حُرُمٰاتِ اللّٰهِ ...
اين آيه، با توجه به بحثهاى گذشته در بارۀ مناسك حج، آنرا جمعبندى كرده، مىگويد: برنامههاى مراسم حج، همان است كه گفته شد (ذٰلِكَ ) و هر كس برنامهها و حريمهاى الهى را بزرگ دارد، همين براى او نزد پروردگارش بهتر است؛ «وَ مَنْ يُعَظِّمْ حُرُمٰاتِ اللّٰهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ » ؛ و تعبير از مناسك حج؛ اعم از اعمال آن و ترك پارهاى امور به عنوان «حرمتها» به مفهوم آن است كه امر و نهىهاى خدا بسى محترم است و آنها را بايد حريمهاى خداوند دانست و به ديدۀ تكريم نگريست، سپس حكم حيوانات حلال گوشت را چنين بيان مىكند:
چهارپايان بر شما حلال شدهاند؛ مگر آنچه بر شما خوانده مىشود و دستورش صادر خواهد شد؛ «وَ أُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعٰامُ إِلاّٰ مٰا يُتْلىٰ عَلَيْكُمْ » .
اين آيه اشاره دارد به تحريم صيد بر مُحرم كه بعداً در سورۀ مائده به اين مضمون نازل گرديده است: اى كسانى كه ايمان آوردهايد، در حال