76مرگ از نظر قرآن، انتقال از دنيا به برزخ است «وَ مِنْ وَرٰائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ » 1. انسان با بار سنگين، پياده و پابرهنه اين راه طولانى را بايد طى كند. تمام تعلقات را هم بايد ترك نمايد. زيرا بديهى است كه وقتى به چيزى علاقهمند شد. آن چيز را هنگام رفتن از او مىگيرند، و چيزى همراه خود نمىبرد، ولى آن علاقۀ قلبى هست. چون علاقۀ قلبى هست و مورد علاقه را به او نمىدهند، مىسوزد. پس كسى كه تعلقاتش را كم نكند، برايش كم مىكنند، و اين دشوار است. لذا ذات اقدس الٰه به زائران بيت خدا دستور داد كه شما بگوييد: «رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ». ما را از عذاب الهى هم نجات بده.
امام سجاد - عليهالسلام - بعد از روشن شدن اين نكتۀ تاريخى - تفسيرى كه لازم بود ضمن اين حديث مطرح شود، به آن مرد فرمود:
چنانچه بخواهيد خير و نيكى گذشتگانتان را بعد از انجام حج ذكر كنيد و اين را به عنوان حقوق تبار و نياكانتان بدانيد، راههاى بهتر از اين نيز وجود دارد و آن مسأله شهادت به وحدانيت حق و رسالت رسول خدا(ص)و ولايت و امامت امامان معصوم - عليهمالسلام - است. شما مىتوانيد در مِنىٰ پيرامون اين اصول و معارف، بحث كنيد.
توحيد خدا چيست؟
انسان موحّد مىداند كه خدا همواره با او و نزديك او است، لذا هر كارى را مىتواند انجام دهد چرا كه ارتباط با قدرت مطلق دارد، مىتواند با او راز و نياز و خلوت كند، آهسته با او حرف بزند، مشكلش را در ميان بگذارد. يك انسان موحّد هرگز در كارى نمىماند. شخص موحّد