73قوى بود كه فلان گروه و قافله را غارت كرد. يا در فلان غارتگرى برنده شد. يا زد و خورد فلان جنگ، به نفع قبيلۀ ما بود. و... و خلاصه به غارتگرى، تجاوز و تهاجم تبارهايشان فخر و مباهات مىكردند.
قرآن كريم اين نكتۀ تاريخى را گوشزد مىكند و بر آن خط بطلان مىكشد و راه صحيح را ارائه مىدهد:
«فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ » 1. وقتى برنامۀ عرفات تمام شد و به طرف مشعر حركت مىكنيد به ياد خدا باشيد.
«فَإِذٰا قَضَيْتُمْ مَنٰاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً»
2
. همان طورى كه قبلاً به ياد پدرانتان بوديد الآن بهتر و بيشتر از آن، به ياد خدا باشيد. ياد گذشتگانتان را در سايۀ ياد حق زنده نگه داريد وگرنه بازگو كردن آثار تبار، كمكم زمينۀ تفاخر را فراهم مىكند.
منىٰ سرزمين وصول به تمنيات الهى
از آنجا كه زائران در منىٰ فراغتى دارند، روزها كه اعمالشان را انجام مىدهند شبها فقط بايد بيتوته كنند. لذا قرآن كريم دستور مىدهد: شبها را كه در منىٰ بيتوته مىكنيد به ياد خدا و به تحصيل علوم و معارف و به مناجات و زمزمه بگذارنيد. آن سرزمين، سرزمين وصول به تمنيات الهى است. نكتۀ تفسيرى كه در اينجا هست اين است كه فرمود: كسانى كه به آن سرزمين مىرفتند، چند گروه بودند: «فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ » 3. امروز هم زائران بيت خدا و كسانى كه در عرفات و مشعر و منىٰ بار مىيابند، مشمول دو بخش هستند:
1 - بعضى فقط دنيا و تغيير نام مىخواهند و براى سياحت، تجارت،