164همانطور كه تمام مردم مسلمان در بسيارى از شؤون زندگى به سمت كعبه متوجه مى‌شوند از بركت كعبه نيز فرمان توحيدى به اقطار گوناگون عالم منتشر خواهد شد:

«وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النّٰاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللّٰهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللّٰهِ » ¹ .

حج، بهترين عامل تعيين كنندۀ ارزشهاى الهى - انسانى

سنت جاهلى بر آن بود كه بعد از فراغت از حج در «منىٰ» گرد هم مى‌آمدند و به ذكر مفاخر قومى و ويژگيهاى نژادى مى‌پرداختند و از نياكان و تبار خويش با نظم و نثر و با تكيه بر ارزشهاى جاهلى ياد مى‌كردند و بدانان مى‌باليدند، ولى نظام حج در اسلام، هم به آن معيار فرسودۀ جاهلى پايان داد و هم نظام ارزشى الهى را تبيين و مردم را به آن هدايت كرد و چنين فرمود:

«فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ وَ اذْكُرُوهُ كَمٰا هَدٰاكُمْ وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضّٰالِّينَ ... فَإِذٰا قَضَيْتُمْ مَنٰاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ * وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ» ².

در اين آيه، محور مذاكرۀ زائران كعبه و مهمانان منى ياد خدا بر اثر نعمت هدايت الهى وبراى نجات از گمراهى گذشته و نيل به هدايت است.

ذكر نام و ياد خدا در دل شديدتر از نام تبار و نياكان قرار داده‌شده و ياد