162يعنى حج بهترين توشه تقوا و زاد راه مسير تكاملى انسان است.

در بارۀ قربانى كه يكى از مناسك حج به شمار مى‌رود و در سنت جاهلى سابقه‌اى بس ممتد داشته و با شرك آغشته و با كفر همسان و با خرافات عجين و با پندارهاى پوشالى پنهان شده‌بود، چنانكه بعد از ذبح حيوان خون آن را به ديوار كعبه مى‌ماليدند و گوشت آن را بدانجا مى‌آويختند، قرآن كريم چنين رهنمود تقوايى مى‌دهد:

«لَنْ يَنٰالَ اللّٰهَ لُحُومُهٰا وَ لاٰ دِمٰاؤُهٰا وَ لٰكِنْ يَنٰالُهُ التَّقْوىٰ مِنْكُمْ » ¹ .

يعنى گوشت و خون قربانى به خدا نمى‌رسد بلكه روح پارسايى اين عمل كه همان پرهيز از گناه و پرخاش بر گناهكار و پارسايى از تبهكارى و پرخاشگرى بر تبهكاران و امساك از عصيان و فرياد بر عاصى و اجتناب از طغيان و تهاجم بر طاغوت است به خداوند خواهد رسيد: «إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصّٰالِحُ يَرْفَعُهُ » ²يعنى اعتقاد طيّب كه يك امر مجرّد و منزّه از مادّه و مبرّىٰ از طبيعت است به سمت لامكان الهى صعود كرده و كردار صالح آن را در اين سير صعودى كمك مى‌نمايد.

بنابراين كعبه و حج و زيارت آن، اساس تقوا وبنياد فولادين پرهيز از تباهى و پرخاش بر تبهكاران است، و اگر حجى نه اين چنين و زيارتى نه آنچنان انجام شود، نه حق كعبه ادا شده و نه وظيفه حج امتثال گشته و نه زيارت كعبه به عمل آمده و نه به نداى ملكوتى «وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ» پاسخ داده شده است؛ زيرا قبول هر عملى مشروط به تقوا در همان عمل است و قبول كامل هر عملى مشروط به تقواى همه جانبۀ عامل آن در تمام شئون زندگى است «إِنَّمٰا يَتَقَبَّلُ اللّٰهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ ». لذا اگر تقوا در حج رعايت نشود نه تنها قبول كامل تحقق نمى‌پذيرد بلكه اصل قبول نيز