145يافته و در مسير سازندهترى هدايت مىشود.
حضور امام در حجّ
وقتى ديدار با امام در موسم حج، ضرورتى بزرگ و تكليفى كامل كنندۀ فريضۀ حج باشد، طبيعتاً بايد امكان اين ديدار هم باشد و امام هم در حج حضور داشته باشد.
هم حضور فكرى و فرهنگى و تبليغى، هم حضور شخصى و عينى.
حضور يافتن ائمه در مراسم حج، نشانۀ ديگرى از اهميت سياسى اين تجمع عبادى است. بهرهگيرى از فرصتهاى كمنظير اين ايام هم با حضور آنان، بهتر و بيشتر ميسّر است. امامان شيعه در مراسم حج، فراوان حضور مىيافتند.
سفرهاى متعدّد و پيادۀ امامحسنمجتبى(ع) به زيارت خانۀ خدا 1 و حضور امامزينالعابدين(ع) در حج و شعر معروف فرزدق دربارۀ آن حضرت، در پيش روى خليفۀ فاسق، هشام بن عبدالملك، و همچنين مسافرتهاى ائمۀ ديگر و حضورشان در حج، زمينۀ اين ديدارها را فراهم مىكرده است. 2
«يحيى بن يسار» نقل مىكند كه:
«ما حج گزارديم، گذارمان به امامصادق(ع) افتاد. آن حضرت فرمود: اى حاجيانِ خانۀ خدا! اى زائران قبر رسولالله! اى پيروان آلمحمّد!.. گوارايتان باد!..». 3
كه مىرساند امام، علاوه بر حضور، برخوردهاى تبليغى هم داشته است.
علاوه بر عصر حضور ائمه، در عصر غيبت هم - بنا به برخى روايات - حضرتحجّت همهساله در مراسم شركت مىكند، هرچند بهصورتى ناشناس كه مردم عادى متوجۀ آن نمىشوند.
محمد بن عثمان - يكى از سفراى چهارگانه و نايب خاص امامزمان(ع) - گفته است: