1082- تأمين معاش زندگى

3- لذت مباح و تفريح سالم و غيرحرام. ¹

رسول‌خدا(ص) هم فرموده است:

مسافرت كنيد تا صحّت بدن يابيد، جهاد كنيد تا غنيمت به‌دست آوريد، حج نماييد تا بى‌نياز گرديد. ²

زيارت خانۀ خدا، هم سفر است، هم حج است، هم براى مسلمين منافع مادى و اجتماعى دارد، هم آگاهى‌بخش و وحدت‌آفرين است، هم دشمن‌شكن و دوست‌نواز است. سازندگى حج بسيار است و نقش تربيتى و اجتماعى و سياسى آن، بس عظيم و كارساز، و نخستين گامِ حج، با سفر آغاز مى‌شود و سرفصل زيارت‌ها حجّ خانۀ خدا است.

در عين حال بايد هشيار بود كه اين سفر الهى و زيارت پربركت كه بر هر مسلمانِ توانمند و مستطيع، فرض و واجب است، از محتوا تهى و از اثر خالى نگردد... كه اينگونه حج، حج دورۀ آخرالزمان است. در حديث است كه:

«در آخرالزمان، مسافرت و بيرون رفتن مردم براى حجّ به چهار گروه، بيشتر اختصاص پيدا مى‌كند:

حكمرانان براى تفريح و گردش،

ثرومتمندان براى تجارت و داد و ستد،

فقراء براى گدايى و قاريان براى سمعه و ريا...». ³

در هر صورت، دريغ است كه اين سفر، به هدف‌هايى دنيايى و محاسبات سودپرستانه اختصاص يابد و از محتوا و بعد عارفانه و عاشقانه تهى گردد. چرا كه مكه،