99نسايند ¹ حقيقت و سرّ كعبۀ پاك را نيز به دو سبب، دست‌هاى آلوده لمس نمى‌كنند و ناپاك معنوى قبل از توبه توفيق دسترسى به آن را ندارند و جز پاكانْ بر گِرد آن طواف نمى كنند و در شئون گوناگون زندگى خود آن را فرا روى خويش قرار نمى‌دهند، كه طيّب از آنِ طيّب است همچنان‌كه خبيث از آنِ خبيث. ² نخست به سبب حجرالأسودى كه در آن است و به منزلۀ دست راست خدايى است ³ كه هر دو دست بى‌دستى او راست است. ⁴ دوم بدان سبب كه دو شخصيت بزرگ دينى و نبوى مسؤول تطهير آن شدند و مقصود از آن، تنها تطهير از آلودگى ظاهرى نيست.

آيۀ شريفۀ وَ عَهِدْنٰا إِلىٰ إِبْرٰاهِيمَ وَ إِسْمٰاعِيلَ أَنْ طَهِّرٰا بَيْتِيَ لِلطّٰائِفِينَ وَ الْعٰاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ ، صغراى قياسى است كه كبراى كلى آن در آيۀ لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجٰالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللّٰهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ ⁵آمده است. گرچه اين آيه دربارۀ مسجد قباست، اما يك اصل كلى است كه بارزترين مصداق آن كعبه و مسجدالحرام است؛ زيرا همۀ مساجد فروعات كعبه است و به پاس احترام كعبه محترم است؛ زيرا هر مسجدى يك محراب دارد كه به منزلۀ چهرۀ آن است و اين چهره به سمت كعبه متوجه است: فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ . ⁶

توضيح اينكه، در اسلام امور فراوانى به استقبال مشروط است، به گونه‌اى كه حيات و ممات هر مسلمان به قبله بستگى و پيوند دارد ليكن ستون دين نماز است و مسجد هرچند براى اهدافى ديگر نيز ساخته مى‌شود ليكن مهم‌ترين هدف احداث مسجد اقامۀ نماز در آن است كه به قبله مشروط است. از اين‌رو همۀ مساجد داراى جهتى معين است كه مواجه