96بر پايۀ همين نكته كه اثر جلوۀ مؤثر است و اوصاف مؤثر، در اثر ظهور خاص دارد بنيان مسجد قبا بر شالوده و پايۀ تقوا و رضوان الهى است و مسجد ضرار كه بر پايۀ شرك تأسيس شده بر پرتگاه و در سراشيبى آتش دوزخ است. ¹

به هر تقدير، كعبه با اين هندسۀ الهى موضوع و متعلق احكام و فروع فقهى بسيار و از جمله حج شده است كه همۀ آنها در گرو اخلاق صحيح و آن اخلاق صحيح مرهون عقيدۀ سالم توحيدى است و همان‌گونه كه توحيدْ شجرۀ طوبا، و تقوا يكى از ميوه‌هاى آن است، كعبه‌اى نيز كه براساس توحيد ناب (منزه از هر شرك) بنيان نهاده شده، اصل همۀ بنيان‌هايى است كه بر شالودۀ تقوا تأسيس شده است. از جمله آن بناها مسجد قباست كه بر پايۀ تقوا تأسيس شد و از فروع اين اصل و از ميوه‌هاى آن بذر است.

نمونه‌اى از تجلّى اين توحيد ناب در موحدان راستين، چنين نقل شد: در مكه به امام‌سجاد(ع) خبر رسيد كه موقوفات ويژه‌اى كه در مدينه، تحت سرپرستى ايشان بوده غصب شده است. برخى از همراهان، به آن حضرت پيشنهاد كردند كه در اين‌باره نزد وليد بن عبدالملك، خليفۀ وقت كه در آن سال به مكه آمده بود شكايت كند. امام‌سجاد(ع) فرمود: من در كنار كعبه، از صاحب اين خانه دنيا نمى‌خواهم چه رسد كه دربارۀ دنيا به غير خدا پناه ببرم؛ «

أَفِى حَرَمِ اللهِ أَسأَلُ غَيرَ اللهِ عَزّ وَجلَّ. إنّى آنفٌ إذ أسْأَلُ الدُّنْيا خَالِقَها فَكَيْفَ أَسْأَلُ مَخْلُوقاً مِثْلى ». ²

سوم. تأسيس پايه‌هاى كعبه بر خلوص ناب

ساختن كعبه و بالا بردن پايه‌هاى آن، عبادتى خالصانه از حضرت‌ابراهيم و اسماعيل بود، به‌گونه‌اى كه اين كار را فقط براى خداوند كردند و از احدى خواهان پاداش و سپاسى نبودند؛ وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْرٰاهِيمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْمٰاعِيلُ رَبَّنٰا تَقَبَّلْ مِنّٰا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ . ³ اين خلوص تنها در دعاى لفظى آنان نبود، بلكه هم در قلب و جان آنان پنهان و