179رسيده است. ¹ حج و عمره نيز از آن جهت كه عبادت است حتماً با تقرّب آميخته است و تقرّب بدون سفر درونى حاصل نمى‌شود. از اين رهگذر مى‌توان مراتب نيّت قربت را در ظلّ اسفار اربعه سامان بخشيد. تعيين كنندۀ مدارج اين سير و معارج اين سفر و معالى اين صعود و مراقى اين عروج، معرفت سالك و همت ناسك است.

تلبيه

يكى از اجزاى واجب عقد احرام، تلبيه است. تلبيه، ذكر مخصوصى است كه بعد از احرام نيز تا رسيدن به مكان معين يا فرا رسيدن زمان خاص، تكرار آن مستحب است. تكرار تلبيه در هر فراز و نشيب و در هر اوج و حضيضى براى آن است كه انسان در هر آنى، آن عهد الهى خود را تجديد كند.

شايد راز اينكه حضرت‌رسول(ص) مظهر عظيم‌ترين اسماى الهى است اين باشد كه او بهترين كسى است كه حج‌گزارده و به همۀ اسرار حج و به‌ويژه تلبيه پاسخ داد. حج رسول‌اكرم(ص) موازى و برابر معراج او بود. چنان‌كه امام‌صادق(ع) در بيان علت احرام رسول‌خدا¦ از مسجد شجره فرمود: «چون آن حضرت به آسمان برده شد و به موازات شجره رسيد ندا داده شد:

«يا مُحَمَّدُ!» و آن حضرت گفت:

«لَبَّيْكَ» . آنگاه ندا رسيد كه آيا تو را يتيمى نيافته كه در پناه خود جاى داديم؟ آيا تو را در كودكى در بيابان مكه ره گم كرده و حيران نيافته و رهنمايى نكرديم؟. ² آن حضرت¦ گفت:

«إنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ وَالْمُلْكَ لَكَ لاشَريكَ لَكَ» . ³

رهبانيت امت اسلامى

رسول‌اكرم(ص) دربارۀ تلبيه فرمود: رهبانيت امت من جهاد در راه خدا و تكبير در هر بلندى و اوج است؛

«أُبْدِلْنا بِها الجِهاد وَالتَّكبير عَلى كُلِّ شَرَفٍ» . ⁴ «تكبير در هر بلندى»، ناظر