170در روايت مزبور، نقش پذيرش يا انكار ولايت امامان معصوم(عليهم السلام) در ساختار سيرت و حقيقت انسان، به روشنى بيان شده بود. همچنين در اين باره سَدِير صيرفى مىگويد: در سرزمين عرفات، مشاهده انبوه جمعيتِ در حال نيايش و دعا، مرا در اين انديشه فرو برد كه آيا همۀ اينان گمراه و اهل عذاباند؟ در اين حال، امامصادق(ع) فرمود: سدير! تأمّل و دقت كن. با تصرف آن حضرت مشاهده كردم كه باطن بسيارى از آن حجگزاران، انسانى نيست. 1 راز اين مطلب همان است كه در حديث قبل بيان شد، و آن اينكه، كسى كه نصّ صريح پيامبراكرم(ص) دربارۀ جانشينى امامان معصوم(عليهم السلام) را از روى علم و عمد ناديده گرفته و انكار كند و به ولايت آنان معتقد نباشد حقيقت او انسانى نيست.
حاصل اينكه، گرچه ممكن است همۀ افراد حاضر در مراسم حج در آمار ظاهرى زائران خانۀ خدا بهشمار آيند، ليكن بسيارى از آنان در سَرشمارىِ سِرّ و حقيقت افراد كه مربوط به اسرار حجّ است، انسان به شمار نيايند.
صحنۀ مزبور گرچه در عرفات اتفاق افتاد ليكن ممكن است مشابه آن در صفوف طولانى نمازهاى جماعت كه گاه رقم آنها بسيار است نيز پيش آيد و نمازگزار واقعى كم باشد. شايان توجه است كه، اين بحث گرچه در باب حجّ آمده ليكن به سرّ ولايت باز مىگردد، نه سرّ حج؛ مگر اينكه گفته شود: از آن جهت كه ولايت بر همۀ اعمال و عبادات پرتوافكن است، حقيقت ولايت به عنوان سرّ اعمال و عبادات ظهور مىكند. آنكه حقيقت ولايت را نپذيرد گرچه به نماز، روزه، زكات و حجّ عمل كند، از آن جهت كه اعمال او فاقد سرّ است قهراً انسانيت را هم از دست داده است؛ زيرا سرّ عبادات تربيت كننده و انسانساز است و اگر كسى به سرّ عبادت راه نيافت سريرت او انسانى نيست.
* * *