160حقايق آن اعمال به اين عالم (در برزخ نزولى) به آنها آگاهى دارند؛ چنانكه ساير مردم بعد از مرگ (در برزخ صعودى) به حقيقت نماز و حجّ و زكات پى مىبرند و آنها را در صورتهاى ملكوتيشان مىبينند. چنانكه در حديث است: چون بندۀ مؤمنى بميرد، همراه او شش صورت داخل قبرش مىشود. يكى از اين صورتها زيباتر، نورانىتر، خوشبوتر و پاكسيماتر از ديگران است. آنگاه صورتى در سمت راست و صورتى در سمت چپ و صورتى ديگر رو به رو و صورتى ديگر در پشت سر او و يكى ديگر در كنار پايش و آنكه زيباتر از همه است بالاى سر او قرار مىگيرند كه در سمت راست قرار دارد او را مانع مىشود و همين طور از ساير جهات در مىآيد. سپس (آن مؤمن) مىپرسد: خدا به شما پاداش نيكو دهد شما كيستيد؟ صورتى كه در سمت راست بنده قرار دارد مىگويد: من نمازم و آنكه در سمت چپ است گويد: من زكاتم و آنكه رو به روى بنده است گويد: من روزهام و آنكه پشتِ سر اوست گويد: من حج و عمره هستم و آنكه در كنار پاهاى اوست گويد: من نيكىاى هستم كه به برادرانت رساندى. آنگاه همۀ اين صورتها از آن صورت زيباتر مىپرسند: تو كيستى كه از همۀ ما خوشسيماتر و خوشبوتر و نورانى هستى؟ آن صورت پاسخ مىدهد: من ولايت و دوستى آلمحمد¦ هستم». 1
اين روايت نشان مىدهد كه حج صورتى باطنى دارد كه در هنگامى كه همه از عالم مُلك به جهان ملكوت كوچ كنند و دنيا به آخرت مبدل گردد، در قالب آن صورت جلوهگر مىشود.