152بيان امام‌صادق(ع) از هيمن‌رو به «خيف» موسوم شد؛ زيرا بخش‌هايى از يك دشت را كه نسبت به زمين‌هاى اطراف، مرتفع باشد خيف گويند. ¹

فخر رازى دربارۀ نشانه‌هاى حق در سرزمين مكه و به ويژه منا مى‌گويد: سالانه ششصدهزارنفر (در آن زمان) هركدام با هفتاد ريگ جمرات را رمى مى‌كنند، اما از فضايل آن سرزمين اين است كه طولى نمى‌كشد ريگ‌ها پس از جمع شدن برچيده مى‌شود. ² البته در سال‌هاى اخير مأموران دولت، اطراف جمرات را پاكسازى و تسطيح مى‌كنند امام آن زمان چنين نبوده است.

در منا مسجدى به نام مسجد كبش (گوسفند) بوده است. سرّ نامگذارى آن به كبش اين است كه گوسفند قربانى و فدايى اسماعيل(ع) در آن مكان ذَبْح شد. ³ در كنار اين مسد سنگى بود كه فداى مزبور روى آن ذَبْح شد. ⁴ از اميرمؤمنان على(ع) نقل شده است كه ذَبْح فداء بين جمرۀ اولى و جمرۀ وُسطى در دامنۀ كوه مقابل، يعنى «كوه ثبير» بود، نه در مكان ياد شده. مؤيد اين نقل، روايتى است از ابن عباس كه گفت: رسول‌اكرم(ص) در مكان قربانى ابراهيم(ع) قربانى كرد و همانجا را محلّ قربانى قرار دهيد و همۀ سرزمين منا محلّ قربانى است. محلّ قربانى رسول‌اكرم(ص) بين دو جمرۀ اولى و وسطى بوده است. ⁵

* * *