64
مدّت؛ مطلق حركت فلك را از مَبْدأ به انتها گويند.
زمان؛ وقت تقسيم شده به ماضى، حال و استقبال است.
وقت؛ زمان مفروض و واجب، براى كارى است.
ابوبكر عتيق سورآبادى كه ظاهراً تفسيرِ خود را در قرن ششم هجرى نوشته است، در ذيل آيۀ مورد بحث، مىنويسد: 1
«همى پرسند تو را يا محمّد از نوماهها...»
«معاذبن جبل پرسيد: يا رسولاللّٰه، آن زياده و نقصانِ ماه چراست؟»
خداى مىگويد: ...قُلْ هِيَ مَوٰاقِيتُ لِلنّٰاسِ... .
با آن كه سؤال معاذبن جبل به قول ابوبكر عتيق سورآبادى، لغو بود و سؤال از زيادت و نقصان جِرم ماه كرد، ليكن خداى تعالىٰ جواب داد از روى حكمت، چنان كه در آن فايده بود، خلق را.
«بگو يا محمّد از ماهها و گشتن آن به زيادت و نقصان، از براى نگاه داشتن حسابِ روزهاست مردمان را تا وعدهها و گردش ايّام را بدان حساب نگاه دارند و موسم حج را بشناسند و در غلط نيفتند و از هِلال نگاه دارند.»
ارتباط معنايى ميان دو بخش آيه
شايد براى برخى، ارتباط معنايىِ دو بخش آيه، دشوار باشد؛ زيرا در بخش نخست از نوماهها و مواقيتِ حجّ بحث شده و در بخش دوم، از افعالِ اعراب كه ...وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا... ؛