114
...وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعٰالَمِينَ چنين استنباط مىشود كه خدا ترك حجّ را از اعظم كبائر شمرده و در رديف كفر آورده؛ يعنى از ترك حجّ به كفر تعبير شده كه چيزى بدتر از آن نيست.
به عبارت ديگر، در پايانِ آيه، به جاى اين كه مثلاً گفته شود «وَ مَنْ لَمْ يَحجّ...» براى تأكيد در حج و براى اثبات وجوب حجّ براى مستطيعى كه حجّ نگزارد، گفته شده: ...وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعٰالَمِينَ ؛ يعنى «هركس انكار كند وجوب حجّ را و به آن كافر باشد؛ «فان الله غنيّ عنه و عن حجّه و عمله و جميع خلقه ». 1
انجام مراسم حج بايد فقط براى خدا باشد
از اين كه در آغاز گفته شده: ...وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ.... فهميده مىشود كه انجام حجّ بايد فقط براى خدا باشد و نه چيز ديگر. 2
الناس، در «على الناس» عام است و همۀ مردم را - از نرينه و مادينه - دربرمىگيرد، بجز صغار، كه بالإجماع از اصولِ تكليف خارج هستند. 3
عَبد هم، خارج از عموم است؛ زيرا عبد غير مستطيع است.
«من استطاع» بدل بعض از كلّ مىباشد، از كلمۀ «الناس» 4 و در واقع