113در بخش دوّم آيۀ 97 سورۀ آل عمران، نكاتِ بسيار جالب توجّهى هست.
...وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً... .
اصل حجّ در اسلام به وسيلۀ آيۀ بالا تشريع شده و به قول ابن عربى، 1اين آيه دلالت بر وجوبِ حج مىكند؛ زيرا در زبان عربى، وقتى گفته مىشود: «لفلان علىّ كذا» وجوب آن چيز مؤكّدتر شده و اين گونه بيان، بليغترين الفاظِ وجوب است و تأكيدى است براى الزامِ حجّ.
و به قول نويسندۀ «اقصى البيان» 2 از جملۀ خبريّۀ ...وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ... أمر، موكّدتر و بليغتر و شديدتر استنباط مىشود تا صيغۀ امرى.
از طرفى، جملۀ اسميّه بر دوام و ثبات دلالت مىكند و در واقع چنين بيان شده: «حجگزاردن حقّى است از آنِ خدا در عهدۀ مردم».
افزون بر اينها، در آغاز مطلب، به صورت جملۀ اسميّه و به طورِ عموم (على النّاس) بيان شده و سپس بدان تخصيص داده شده (مَنِ استطاع) و اين خود، دليلى است بر وجوبِ حجّ؛ زيرا تفصيل بعد از اجمال است، ابهامى است كه بعد تبيين شده؛ يعنى جمله در آغاز به صورتِ مُجمل آمده و سپس تفصيل داده شده و تمام اينها، براى مزيد تحقيق و تقرير است. با توجّه به اين كه به قول فاضل مقداد 3 از جملۀ پايانىِ آيۀ