36بايد بسيار احتياط و حذر كند از اينكه در پنهانى‌هاى دل او، نيّت و انگيزه‌اى ديگر باشد؛ از خود نمايى و احتراز از مذمّت مردم و فاسق انگاشتن ايشان او را به سبب نرفتن به حج يا ترس از فقر و تلف شدن اموال اگر حج را ترك كند؛ زيرا مشهور است كه: «هر كه حج نكند، به فقر و ادبار گرفتار مى‌شود.» يا قصد تجارت يا كارى داشته باشد كه همۀ اينها عمل را از اخلاص و قصد قربت بيرون مى‌برد و مانع از فايده و ثوابى - كه وعده داده شده - مى‌گردد و چه احمق است كسى كه اين همه اعمال دشوار را - كه به واسطۀ آنها مى‌توان تحصيل سعادت جاودانى كرد - تحمّل كند؛ ولى به سبب خيالات فاسد، جز زيان و خسران سودى نبرد. پس بايد بكوشد كه عزم و نيّت خود را براى خدا خالص سازد و از شائبۀ ريا و سمعه دور گردد و به يقين بداند كه از قصد و عمل او چيزى قبول نمى‌شود، مگر آنچه خالص باشد و از بدترين زشتى‌ها آن است كه قصد خانۀ پادشاه و حرم او نمايد و مقصود غير او باشد. بايد عزم را در نفس خويش تصحيح كند و تصحيح آن، به «اخلاص» است و اخلاص به اجتناب از ريا و سمعه ¹».

سحر ز هاتف غيبم رسيد مژده به گوش چو قرب او طلبى در صفاى نيّت كوش

ابونصر سرّاج مى‌گويد:

«از ابن سالم شنودم كه گفت: نيّت به خداست و از خداست و براى خداست و آفاتى كه در نماز [ و حج] افتد، از نيّت افتد و اگرچه بسيار بود،