118

زنگ گناه از اين دل غافل گرفتى؟ در گلشن رضوان شدى زين تيره زندان

* * *

اى حاجيان رفتيد چون در كوى دلبر

(الهى قمشه‌اى)

«قلب مؤمن» حرم ديگرى است كه بايد آن را نيز پاس داشت و در منظر عمل، به آن توجّه نمود. مؤمن، عزيز خداست و اين عزيز را بايد گرامى بداريم. در اين زمينه كاشفى بيهقى گويد: «اى عزيز! حرم دو است: حرم ظاهر و حرم باطن؛ گرد بر گرد مكّه، حرم ظاهر است و گرد بر گرد دل مؤمن، حرم باطن است. در ميان حرم ظاهر، كعبه‌اى است قبلۀ مؤمنان و در ميان حرم باطن، خانه‌اى است نشانۀ نظر رحمتِ رحمان كه «قلب المؤمن بيت اللّٰه». كعبۀ ظاهر مقصد زوّار است و كعبۀ باطن محلّ انوار است كه: «فهو على نورٍ من ربّه». احرام آن كعبه لبّيك زبان، احرام اين كعبه بيزارى از دو جهان است. آن كعبه،قبلۀ معامله است و اين كعبه، قبلۀ مشاهده. آنجا روند، همه در و ديوار ببينند و اينجا كه رسند، همه انوار ديدار بينند». ¹