51سرتوماس، همچنين از نقش زنان در تبليغ اسلامى در ميان امراى مغول و ترك‌ها از طريق ازدواج و نقش زنان زنوزى در رساندن نداى اسلام به شمال درياچه‌هاى چاد و ميان بربرها از طريق تأسيس مدارس و استفاده از نفوذ آنها در ميان قبايل به وسيلۀ پيوند زناشويى و تربيت زنان مبلغ جهت جذب ديگران به اسلام سخن گفته و نيز از نقش بازرگانان، كه به لحاظ اختصار از نقل آن مى‌گذريم. 1
«مارسل. آ. بوازار» دربارۀ نقش بازرگانان در تبليغ مى‌نويسد:
«گرويدن به اسلام، هنگامى صورت گرفت كه قدرت نظامى و فرهنگى حكومت اسلامى اندك بود. فعاليت مبلّغان مسلمان، سازمان منظّمى نداشت. تبليغ و دعوت به اسلام تا مدتى دراز توسط بازرگانان صورت مى‌گرفت.» 2
«اهداف تبليغ» و «انگيزه‌هاى مبلّغ»
تبليغ به عنوان يك حركت ارادى، با هدف و انگيزه صورت مى‌پذيرد. بدون انگيزه و هدف مشخص، هيچ حركتى صورت نگرفته و به نتيجه نخواهد رسيد. در تبليغات اسلامى انگيزه، ايمان و آرمان معنوى است و مبلّغ با هدف ابلاغ رسالت الهى و تحصيل رضاى خالق و خدمت به خلق، بار مسؤوليت تبليغ را به دوش مى‌كشد. عشق به هدايتگرى و نجات همنوعان كه مورد سفارش خداوند است، در اينجا نقش بنيادين دارد نه مقاصد مادّى. چنانكه در آيات متعدد از قول پيامبران خدا مشاهده مى‌شود كه مى‌گفتند: إِنْ أَجْرِيَ إِلاّٰ عَلَى اللّٰهِ... ؛ «ما از مردم دستمزد و