50
مسؤوليت مبلّغ
شايان ذكر است كه «تبليغ» علاوه بر ارزش معنوى‌اش، به عنوان يك تكليف مطرح است و مانند ساير تكاليف شرعى، با فراهم شدن شرايط، واجب و لازم الاجرا است. همانگونه كه آيات و روايات، شاهد بر اين مدعاست و در گذشته ديديم و بعداً خواهيم ديد. احساس مسؤوليت آحاد مسلمانان در امر دعوت، همواره پشتوانۀ نيرومندى در نشر وگسترش‌اسلام بوده است. آنها حتى در اسارت و يا تجارت به امر تبليغ و دعوت اسلامى اهتمام مى‌ورزيده‌اند.
«سرتوماس آرنولد» مى‌نويسد:
«حتى يك مسلمان اسير، در مناسبت‌هايى فرصت را براى دعوت اسيركنندگان خود يا برادران هم‌بند مغتنم مى‌شمرد.
سرآغاز نفوذ اسلام در اروپاى شرقى به بركت وجود يك فقيه مسلمان بود كه در يكى‌از جنگ‌ها كه ميان دولت امپراتورى روم شرقى و همسايگان مسلمانش در آغاز سدۀ يازدهم ميلادى به وقوع پيوست، اسير گشت و به كشور روم «بيزانس» برده شد.
اين فقيه به نشر تعاليم‌اسلامى پرداخت وگروه‌هاى زيادى از مردم را جذب كرد. گروهى از مردم بومى كه به اسلام نگرويده بودند، به مخالفت برخاسته و جنگى به راه انداختند. مسلمانان كه شمارشان به دوازده هزار مى‌رسيد، در برابر هجوم كفار، كه به مراتب عددشان بيشتر بود، مقاومت كردند و پيروز شدند و دشمن‌شكست‌خورد وبه صفوف مسلمانان پيوست.قرن يازدهم به پايان نرسيده بود كه تمام مردم آن سرزمين، اسلام را پذيرفتند وازميان آنها چهره‌هاى برجسته‌اى در فقه و عقايد برخاستند.» 1