202اين نكته قابل ذكر است كه امر معيشت مبلّغان ايجاب مى‌كند در برابر تبليغ چيزى دريافت كنند؛ يعنى از سوى سازمان خاصى و يا به‌وسيلۀ مردم تأمين شوند كه اين، اگر به صورت هديه باشد و نه قرارداد و مطالبه، مانع شرعى‌ندارد و عرف آن را پذيرفته و در روايات نيز بدان اشاره شده است.
حمزةبن حمران از امام صادق عليه السلام چنين روايت مى‌كند:
«مَنِ اسْتَأْكَلَ بِعِلْمِهِ افْتَقَرَ»؛ «كسى كه به علمش روزى بخورد فقير شود.» آنگاه راوى مى‌گويد: برخى شيعيان و دوستان شما دانش شما را فرا مى‌گيرند و در ميان شيعيان شما گسترش مى‌دهند و در مقابل آن از نيكى و انعام و هداياى آنها بى‌بهره نمى‌مانند؟! حضرت مى‌فرمايد: «اينها كسانى نيستند كه با علم خود نان بخورند.» 1
به هر حال، اگر مبلّغ با خلوص نيت به ارشاد و هدايت خلق بپردازد، خداوند وى را كفايت خواهد كرد؛ أَ لَيْسَ اللّٰهُ بِكٰافٍ عَبْدَهُ... 2 .
حافظ گويد:
تو بندگى چو گدايان به شرط مزد مكن
كه دوست خود روش بنده پرورى داند
آفات و عوامل بيرونى
عوامل و آفات بيرونى، كه از تأثير تبليغ مى‌كاهند، جريانهاى ضدّ تبليغ‌اند كه نفوذ و گسترش تبليغات پيامبران بودند. مهمترينِ اين عوامل، از سوى حكّام و ثروت اندوزان هدايت‌مى‌شد. تاريخ رسالتداران آسمانى،