186فراموش نمايد. چشم خود را از مستمعين برندارد. توجه داشته باشد كه تشنج و ناراحتى سخنور روى مستمعين اثر مى‌گذارد.
خود را جزو جمع بداند و ناراحتى‌اش را ناراحتى جمع به حساب آورد. بداند كه هر كس مى‌تواند سخنرانى قابل شود اما به تدريج.» 1
«همچنين، سخنران از موضوع خارج نشود. عذرخواهى نكند.
زود وارد مطلب شود. وقت را رعايت كند. يادداشتها را روى ميز بگذارد. بلند صحبت كند تا همه بشنوند. تسلّط بر اعصاب داشته باشد. حركات ناخوشايند نداشته باشد. مطايبۀ مناسب لازم است نه هزليات و قبايح. يكنواخت حرف نزند. از به‌كارگيرى كلمات عاميانه بپرهيزد. الفاظ را جويده و درهم و برهم نكند. زير و بم صوت و شدّت و ضعف بايد به مورد باشد. بايد با شور و شوق سخن براند. درپايان خلاصه مطلب‌را بگويد.» 2
و نيز به سخنران توصيه شده است كه از ورود به مسائل شخصى افراد و تعريف و تنقيد آنها بپرهيزد. وزن خطابه را با مدح و ثناهاى بى‌مورد پايين نياورد. از قول نبىّ گرامى صلى الله عليه و آله است: «اُحْثُوا فِي وُجُوهِ المَدّٰاحِينَ التُّراب»؛ 3«در چهرۀ ستايشگران خاك بپاشيد!»
توصيفى از خطابۀ نبوى
در توصيف خطابه‌ها و سخنورى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و صافان و راويان نكاتى را ضبط كرده‌اند كه براى خطابه جالب و آموزنده است؛ از جمله