176امام حسن عليه السلام از قول هندبن ابو هاله، توصيف كنندۀ پيامبر، فرموده است كه:
«كٰانَ رَسُولُ اللّٰهِ صلى الله عليه و آله يَتَكَلَّمُ بِجَوٰامِعِ الْكَلِمِ فَضْلاً لاٰ فُضُولَ فِيهِ وَلاٰ تَقْصِيرَ». 1
«پيامبر خدا گفتارى جامع داشت، آشكارا سخن مى‌گفت، بى آنكه در آن فزونى يا كاستى باشد.»
خطيب بايد سخن خود را براى عموم مخاطبان مرتب، واضح و قابل فهم بگويد و از مغلق‌گويى بپرهيزد.
على عليه السلام مى‌فرمايد:
«أَحْسَنُ الْكَلاٰمِ مٰا زٰانَهُ حُسْنُ النِّظامِ وَفَهِمَهُ الْخاصُّ والْعٰامُّ». 2
و نيز بايد طاقت و ظرفيت مخاطب را در نظر گيرد و فراتر از توان مخاطب سخن نگويد و در عين حال نياز مخاطبان مستعد را پاسخ‌گو باشد؛ امام صادق عليه السلام از قول عيسى‌بن مريم فرموده است كه وى طى خطبه‌اى در ميان بنى اسرائيل گفت:
«لاٰ تُحَدِّثُوا بِالْحِكْمَةِ الْجُهَّالَ فَتَظْلِمُوهَا وَ لاٰ تَمْنَعُوهَا أَهْلَهَا فَتَظْلِمُوهُمْ». 3
سخن گفتن، فراتر از فهم مخاطب، گاه نتيجۀ معكوس مى‌دهد و سبب