169پاسخ‌گوى مسؤوليت خود در قبال آنان باشد، همانگونه كه در برابر سخنان خود نيز مسؤول است. پيامبر گرامى اسلام مى‌فرمايد:
«مٰا مِنْ عَبدٍ يَخْطُبُ خُطبَةً إِلَّا اللّٰهُ سٰائِلُهُ عَنها مٰا أَرٰادَ بِهٰا»؛ 1
«بنده‌اى نيست كه خطبه‌اى بخواند مگر آنكه خداوند از وى بازخواست كند كه از آن خطبه چه هدفى داشته است.»
از اين روايت مى‌توان مسؤوليت خطيب در گزينش محتواى خطبه و انگيزه و هدف از ايراد سخن را دريافت.
د - شيوه‌هاى ايراد خطبه
شيوه‌هاى سخنورى را از دو زاويه مى‌توان به بررسى گذاشت: يكى آنچه به محتوا باز مى‌گردد و ديگرى شيوه‌هاى هنرى ايراد خطبه. پيشتر در بارۀ آنچه كه به محتواى خطابه ربط داشت، مطالبى آورديم: گزينش موضوع متناسب با مقتضاى حال و نياز مخاطب و سرشار بودن از مايۀ علمى و مستندات دينى و مواد لازم و مناسب. افزون بر اينها نكته‌هاى تاريخى، لطايف حكمت، اشعار مناسب و حكايات شيرين و عبرت‌آموز كه از ملالت مخاطب بكاهد و در زمينه سازى ذهنى وى مؤثر افتد، قابل ذكر است و در مورد شيوه‌هاى سخنورى مواردى را مى‌نگريم:
الف - اختصار و رسايى بيان
كوتاه كردن سخنرانى بدان‌گونه كه به محتواى پيام خللى وارد نسازد و در عين اختصار، گوياى مقصود باشد و به اصطلاح اهل بلاغت، پرهيز از «ايجاز مُخلّ و اطناب مُمِلّ» از محسّنات خطبه است. در توصيف سخن