155
7 - شعار و شعائر
راغب مى‌گويد: «الشِّعٰارُ مٰا يُشعِرُ بِه الْإنْسٰانُ نَفْسَهُ فِي الْحَرْبِ أيْ يُعْلِمُ»؛ 1 «شعار آن چيزى است كه انسان به‌وسيلۀ آن در جنگ خود را اعلام و معرفى مى‌كند.» شعار اعلام موجوديت، اعلام موضع و هدف، با جملاتى كوتاه، رسا و نمادين است كه با اين خصوصيات مى‌تواند زبان به زبان بگردد و در افكار عمومى جاى خود را باز كند. البته شعار اختصاص به جنگ ندارد بلكه در عرصه عقايد و اعلام مواضع فكرى، فرهنگى، سياسى، نظامى و... شعار نقش مؤثر دارد. شعار همچون ضرب‌المثل‌هاى كوتاهى است كه در هر فرهنگى وجود دارد و در عين سادگى و كوتاهى، از فرهنگ حاكم بر انديشه‌ها پرده برمى‌دارد.
استفاده از شعارها در جنگ و رويارويى دو جبهه، متداول بوده. كفار در جنگ بدر هبل را بر شترى نهاده و به پاى آن شعار مى‌دادند: «اُعْلُ هُبَل، اعْلُ هُبَل» كه در پاسخ به اين شعار موهوم و شيطانى، پيامبر دستور داد مسلمانان بگويند: «اللّٰهُ أعْلىٰ وَ أَجَل» كه اين شعار معقول و فطرى شعار موهوم دشمن را تحت الشعاع قرار مى‌داد. در يكى ديگر از جنگ‌ها كه مشركين مى‌گفتند «إِنَّ لَنٰا عُزّىٰ ولا عُزّىٰ لَكُمْ» شعار مسلمانان «اللّٰهُ مَوْلاٰنٰا وَلاٰ مَولىٰ لَكُم» بود كه شعار مشركين را بى‌رنگ مى‌ساخت.
ابن هشام مى‌نويسد: شعار مسلمانان در جنگ بدر «أحد أحد» بود و در جنگ احد «أمِت أمِت» ؛ «بميران، بميران!» كه رمزى بود ميان جنگ آوران اسلام. 2
نظير اين تعبير را قرآن درباره ابولهب و همسرش دارد: تَبَّتْ يَدٰا أَبِي