135

ج - مجادله

جدل‌يكى‌ازصناعات خمس درعلم منطق‌است ودرقرآن كريم به‌عنوان يكى‌از روش‌هاى انجام رسالت، به جدالِ‌احسن فرمان داده شده است. جدال هنگامى است كه مبلّغ در حال مناظره و مباحثه با مخالفان باشد و ناگزير بايد از شيوۀ جدل بهره بگيرد تا خصم را مجاب كند و حجت او را باطل سازد.

آنگونه كه ابراهيم خليل با ستاره پرستان مناظره كرد و عقايد آنان را باطل ساخت و با نمرود و بت پرستان به مناظره و جدال پرداخت.

در آيۀ كريمه آمده است: ...وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ... ¹ ؛ «در مجادله، نيكوترين شيوه را برگزين.» در تفسير جدال احسن از امام صادق عليه السلام آمده است: «بِالْقُرْآنِ؛ يَعْنِي الجِدالُ عَلىٰ سُنَّةِ الْقُرْآنِ» ²

يكى از مفسران در اين باره مى‌گويد:

«جدال احسن آن است كه شخص بر مخالف حمله نكند و وى را تحقير و تقبيح ننمايد تا بدين‌وسيله مخاطب به دعوت كننده اطمينان نموده، احساس‌كند كه هدف از مجادله، پيروزى برطرف مقابل‌نيست بلكه اقناع او به‌پذيرش حق‌است؛ زيرا نفس بشر از كبر و عناد بدور نيست و از عقيدۀ خود تنزّل نمى‌كند مگر با رفق و مدارا؛ به نوعى كه احساس شكست نكند». ³