279
15 فلسفۀ حج
«تا كى دور اين خِرمن مىچرخيد؟! و به اين سنگ پناه مىبريد؟! و اين بناى سنگى را براى ثواب مىپرستيد؟!»
اينها، سخنان جسورانه و ناآگاهانۀ عبدالكريم بن عوجاء 1 شاگرد «حسن بَصرى» بود، كه در باطن به كفر و الحاد گراييده بود، ولى به حسب ظاهر به ديندارى تظاهر مىكرد، به مكّه آمده بود! و با بىادبى با حضرت امام صادق عليه السلام به بحث و گفتوگوهاى مغرورانه پرداخت و از آن حضرت جواب دندانشكن دريافت نمود. 2
براى اين كه، اين گونه ايرادها را با كمك از بيانات امام صادق عليه السلام و با ساير دليلهاى قرآنى و حديثى پاسخ داده باشيم و خود نيز اسرار و احكام و آثار مادّى و معنوى و فرهنگى و اقتصادى و اجتماعى كنگرۀ عظيم حج را بيشتر مورد توجّه قرار دهيم، به طور خلاصه، عمدۀ