64بورخارت در پايان سفرنامهاش به اين نكته اشاره دارد كه برخى از حجاج علاقمند به دريافت لقب «خادم المسجد» هستند كه مىتوانند با پرداخت 30 ريال برگهاى دريافت دارند كه به خادمى آنان اشاره دارد و قاضى و شريف مكه آن را تأييد و امضا نمودهاند. اين امتياز را نه تنها مسلمانان بلكه گاهى اوقات برخى مسيحيان نيز به دست مىآورند؛ مثلاً مسيحيان مجموعه جزائر يونان علاقۀ فراوانى به تحصيل چنين برگهاى دارند زيرا هنگامى كه به دست دزدان دريايى مغربى به اسارت درمىآيند، حتى با شقاوتترين آنان به اين برگه احترام گذاشته و دارندۀ آن را رها مىسازند. بورخارت در دست ناخداى يك كشتى يونانى چنين برگهاى ديده است كه آن را در مقابل پرداخت 200 ريال به دست آورده است. از اين رو او اين ناخدا را ديده است كه كشتى خود را كه بخشى از ناوگان دريايى محمد على پاشا بود با اطمينان كامل و بدون دغدغۀ دزدان دريايى مغربى به سوى كشور خود مىراند؛ زيرا با داشتن چنين برگهاى آسوده خاطر بود.
بورخارت مىگويد: پيشتر، لقب «خادم المسجد» از ارزش و اعتبار والايى برخوردار بود، ليكن در اين سالها از اهميت و ارزش پيشين آن كاسته شده است.
سر ريچارد بورتون
بورتون چهل سال پس از سفر بورخارت موفق به زيارت مكه شده و توانسته است با موفقيت و بدون آن كه شناخته شود تمامى مناسك حج را بجا آورد (كارى كه در برخى موارد بورخارت موفق به انجام آن نشده بود) و علت اين توفيق را مىتوان در قدرت بر مخفىكارى او دانست؛ زيرا او