320پس از اين پيمانِ ترك مخاصمه بود كه مردم، در واقع، آن‌سوى چهرۀ كريه معاويه را بازشناختند و دانستند كه او به هيچ قانون و ميثاقى پايبند نيست و همچنين عمل امام مجتبى عليه السلام زمينۀ پيروزى انقلاب كربلا را فراهم مى‌ساخت و بر همين اساس بود كه امام مجتبى عليه السلام فرمودند: آنچه كه من از راه صلح و امضاى پيمان ترك مخاصمه، به اسلام خدمت كرده‌ام، بهتر است از آنچه كه آفتاب برآن مى‌تابد. ¹ همچنان‌كه قرآن نيز از صلح حديبيه به‌عنوان «فتح مبين» ياد مى‌كند و مى‌فرمايد: إِنّٰا فَتَحْنٰا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً . ²

چرا امام حسن عليه السلام صلح با معاويه را پذيرفت و بدان تن داد؟

امام مجتبى عليه السلام ، از راه پذيرش صلح، سدّى در برابر حركت ظالمانۀ معاويه ايجاد نمود و معاويه را بر سر دوراهى قرار داد كه قبول هركدام معاويه را از اهداف پليدش باز مى‌داشت؛ زيرا در صورت پايبندى به بندهاى قطعنامه، معاويه از دستيابى به استقرار حكومت در خاندان خود محروم مى‌گشت؛ و در صورت تخلّف از مواد مورد مصالحه، چهرۀ وى براى همگان زير سؤال مى‌رفت؛ و سرانجام؛ ضربه‌اى سخت و كارى بر او وارد مى‌شد. ولى وى - كه خود را برسرِ دوراهى ديد - راه دوّم را برگزيد و چهرۀ پوشيدۀ خود را با دستان خود براى همگان آشكار ساخت.

از طرف ديگر، اگر امام مجتبى عليه السلام تن به صلح تحميلى نمى‌دادند چه مى‌شد؟

پاسخ اين پرسش را بايد با دقت در اوضاع سياسى - اجتماعى آن روز جستجو كرد.

معاويه با لشكر و نيروى مسلحى آماده، هنگامى يورش خود را به‌سوى امام مجتبى عليه السلام آغاز كرد كه:

الف : شهادت على‌مرتضى عليه السلام تاحدودى شيرازۀ لشكر اسلام را از هم گسيخته بود.

ب : مردم نيز بر اثر جنگ‌هاى سه‌گانه (صفين، جمل و نهروان) و تبليغات آنچنانى دشمنان عليه حكومت حق، صحنه را خالى كرده بودند.

ج : لشكر امام مجتبى عليه السلام يكدست نبودند؛ يعنى سپاه امام مجتبى عليه السلام در اطاعت از