60
10- آثار درخشان حجّ، در جوامع مسلمانان، كجاست؟!
آرى، اين همه فوايد و منافع عالى كه بيان شد، نمونهاى از آثار حياتى و اسرار اجتماعى حجّ است كه برنامۀ دينى معمول و هر ساله در ميان ما مسلمانان است.
هر ساله، اين برنامه تكرار مىشود و آن اجتماع عظيم، با شور و حرارتى زايدالوصف، تشكيل مىيابد و انبوه جمعيتها، از ملتهاى مختلف عالم به هم مىپيوندند، اما با كمال تأسّف، بدون اين كه تفاهمى ميانشان حاصل شود و افكار يكديگر را بخوانند و از دردهاى درونى هم باخبر گردند و از آنچه در داخل كشورهاى اسلامى مىگذرد و از نقشههاى خائنانهاى كه از خارج براى نابودى آنها طرح مىشود، مطّلع شوند، بلكه احياناً با سوءظنّ و بدبينى نسبت به هم، با هم روبهرو مىشوند و با دلهاى رميده و ترسيده از يكديگر، صورت بىروحى از اعمال حج را انجام مىدهند و از هم جدا مىشوند.
و آن سرمايۀ بزرگ و آن نيروى كوبنده و قهّار، بدون بهرهبردارى از دست مىرود و متلاشى مىشود، مانند دريايى بيكران كه از بهم پيوستن رودها و نهرها و درياچهها به وجود آيد و امواج پرجوش و خروشش، چشمها را خيره و گوشها را پرسازد و دلها را از وجد و سرور و بهجت به اهتزاز درآورد، امّا ناگهان يكباره بخار شود و نابود گردد.
راستى حيرت آور است! نيروى دين و ايمان، آن مجمع بزرگ و آن كنگرۀ عظيم را در زمان و مكان واحدى با سهولت و بىزحمت، تشكيل مىدهد و به دست جامعۀ مسلمانان مىسپارد، امّا تبليغات سوء بيگانگان و نقشههاى مخرّب استعمارگران، چگونه اثر كرده و از راههاى گوناگون، موجبات تفرقه و تشتّت به وجود آورده و شكافهاى عميق بين امت واحده آنچنان ايجاد شده كه اصلاً به هم نمىپيوندند. در عين اجتماع، از هم متفرّقند؛ در عين وصل، در حال فصلند و در عين نزديكى، دور از يكديگرند.
«اجتمعوا ان لا يجتمعوا». و اين وضع، آن چنان دردناك و اسفانگيز است كه دورنماى آن، چهارده قرن قبل، رسول خدا صلى الله عليه و آله را متأثر و غمگين ساخته است، طورى كه آن روز در مجمع عمومى مسلمين كه در ملازمت حضرتش به حج آمده و در مسجدالحرام