223
1- نتيجهگيرى از اعمال حج
فَإِذٰا قَضَيْتُمْ مَنٰاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً 1
«هنگامى كه مناسك (حجّ) خود را انجام داديد، خدا را به ياد آوريد، همانگونه كه از پدرانتان يادآورى مىكنيد، بلكه از آن هم بيشتر.»
در گذشته مشروحاً بيان شد كه صورت اعمال حجّ و تمام عبادات در واقع، تشريح مقامات روحى و تحليل سير عبودى انسانهاى كامل است كه چگونه مراحل و منازل بندگى را مىپيمايند و سرانجام به مقام قرب حضرت ربّ و منبع كمال مىرسند و حيات طيّبه و زندگى سعادتمندانهاى به دست مىآورند؛ حياتى كه هم در دنيا قرين عزّ و شرف اجتماعى و طهارت روحى و اخلاقى هستند و هم در آخرت، متنعّم به نعم باقى و سعادت خالد مىگردند.
حال كه ما به عنايت خدا، موفّق به اتمام صورت اعمال حج شدهايم، بايد در خود بنگريم كه آيا از نظر معنى و روح نيز حركتى كرده و سيرى انجام داده و حجّ جوهرى بجاآوردهايم؟ يا خير، العياذ باللّٰه، از حيث روح و جان، همچنان جامد و بىحركت در عالم ظلمانى مانده و در لجنزار هواپرستىها و ارضاى تمنّيات نفسانى، دست و پا مىزنيم؟