167آورده است.

نويسنده كه قلم روانى هم داشته، گاهى به مناسبت، به گفتۀ منظوم و منثور بزرگان دين استناد جسته است. آنجا كه در باب فوايد سفر سخن گفته به ابيات منسوب به حضرت على عليه السلام متوسّل شده كه فرموده‌اند:

تغَرَّب عَنِ الأَوٰطان في طَلَبِ الْعُلىٰ

و آنگاه ابياتى از سعدى را نقل كرده كه :

درخت اگر متحرّك بدى زجاى به جاى نه جور ارّه كشيدى و نه جفاى تبر

نويسنده به بهانۀ سفرنامه نويسى، به درس معارف و مسالك و تاريخ و... پرداخته، از جلمه جريان وهّابيّت را به تفصيل بيان كرده است. ¹

او از كتابخانۀ حرم نبوى ديدن كرده و دربارۀ موقعيّت و ادارۀ آن سخن گفته و دربارۀ اصحاب صفّه، كه به قولى واژۀ «صوفى» از همين ريشه گرفته شده، بحث كرده و نام سى و سه تن از آنان را آورده است.

دربارۀ فضيلت حج، به استناد كتاب «اسرار العباده» (منهاج المسلمين ) شاه نعمةاللّٰه ولى مطالبى از قرآن و سنّت نقل كرده و آنها را به شواهد شعرى شاه نعمت‌اللّٰه و مولوى و... آراسته است. براى نمونه آنچه درباب غرض اصلى اصلاح نفس است و اين عبادت از ساير عبادات اشقّ است بر نفس، و شارع صلى الله عليه و آله و ضعى دستور فرموده كه شامل احوال امم است و صالح حال هر فردى از افراد بنى آدم. اين تكاليف و دستورات منقسم است بر اقسام ثلاثه:

«يوميّه» چون صلوات خمسه كه محو كنندۀ ذنوب و آثام است و مثبِت حسنات در ليالى و ايّام،