233
هزينۀ سفر محمل
هزينۀ سفر محمل كه شامل حقوق و ديگر مخارج بود، همواره از سالى به سال ديگر و دورانى به دوران ديگر تغيير مىكرد و بنا بر وضعيت اقتصادى زمان. نوساناتى را به همراه داشت. در اينجا بهعنوان مثال هزينۀ سفر محمل در دوران فاطميان و نيز مبلغ خرج شده به هنگام سفر محمل در سال 1328 ه . ق ./ 1910م را مىآوريم:
مقدار هزينۀ آن در دوران فاطميان، بنابه گفتۀ مقريزى در كتاب «الذخائر و التحف» اينگونه است:
«هزينۀ سفر محمل در موسم هر سال، برابر با يكصد و بيست هزار دينار بود و در اين ميان تنها هزينۀ شيرينىجات و شمع به (معادل) ده هزار دينار در هر سال مىرسيد. همچنين هزينۀ رسيدن كاروان به حرم برابر با چهل هزار دينار و هزينۀ پشتيبانى و صدقات و دستمزد كرايۀ شترها و سربازان همراه و اميرالحاج و خدمتگزاران كاروان و نيز حفر چاهها و جز اينها معادل شصت هزار دينار بود. اين هزينه در دوران وزير «بازورى» به دويست هزار دينار افزايش يافت، كه در آن هنگام اين مقدار هزينۀ سالانۀ موسم، در هيچيك از حكومتها سابقه نداشته است».
مقريزى هزينۀ سفر كاروان را مبلغ يكصد وبيست هزارديناردر سال عنوان كرده، ليكن ضمن شرحقسمتهاى مختلف اين هزينه تنهابه مبلغ يكصد و ده هزار دينار آن بسنده كرده است كه در اين ميان روشن نيست دههزار دينار باقى مانده صرف چه امورى مىشده است؟
اما هزينهاى كه به هنگام سفر محمل در سال 1328 ه . ق . / 1910م - همان سالى كه خديو «عباس حلمى دوم» به سفر حج مشرف گرديد - صرف شده، معادل 50 هزار جنيۀ مصرى بوده كه نحوۀ تقسيم آن به اين صورت است: